Deniz Gezmis

DENİZ GEZMİŞ (FEBRUARY 27, 1947 AYAŞ - MAY 6, 1972 ANKARA) was a political activist and
militant, among the most high-profile revolutionaries active in the Republic of Turkey in the late
1960s. He was one of the Marxist-Leninist founders of the outlawed Türkiye Halk Kurtuluş Ordusu
("People's Liberation Army of Turkey").

The son of a teacher, educated in various Turkish cities, he spent most of his childhood in Sivas,
where his father also grew up. Gezmiş graduated from high school in Istanbul, where he first
encountered left wing ideas.

POLİTİCAL LİFE

After becoming a member of the Türkiye İşçi Partisi ("Workers Party of Turkey"), he attended the
Faculty of Law at İstanbul University in 1966. In 1968, he founded the Devrimci Hukukçular
Örgütü ("Revolutionary Jurists Organisation") and Devrimci Öğrenci Birliği ("Revolutionary
Student Unity").

Becoming increasingly more politically active, he led the student organised occupation of İstanbul
University on June 12, 1968. After the occupation of the university was forcibly repelled by the
law, he spearheaded protests against the arrival of the US 6th Fleet in Istanbul. Deniz Gezmiş was
arrested for these actions on July 30, 1968, to be released on October 20 of the same year.

Intensifying his involvement within the Worker's Party of Turkey, and advocating the National
Democratic Revolution, his ideas circulated and inspired a growing revolutionary student base. On
November 28, 1968, he was arrested again after protesting US ambassador Robert Komer's visit to
Turkey, but was later released. On March 16, 1969, for participating in conflicts between left and
right wing students, he was arrested again and imprisoned until April 3. After leading the protests
of Istanbul University Law Faculty students for reform conceivement on May 31, 1969, Gezmiş was
injured and arrested; the university was consequently closed. Although Gezmiş was under police
monitoring, he escaped from the hospital, and went to Lebanon to a Fatah camp to receive guerrilla
training.

ARREST AND TRİAL

On January 11 1971, he took part in the robbery of İş Bank, Ankara. On March 4 that year, he
kidnapped four US privates in Balgat, Ankara. After releasing the hostages, he was captured alive
and arrested in Şarkışla, Sivas with Yusuf Aslan following an armed stand-off with law
enforcers.

Their trial began on July 16, 1971, and he was sentenced to death for violating Turkish Criminal
Code's 146th article, "to attempt to overthrow the Constitutional order". According to legal
procedure, the death sentence was to be endorsed by parliament before being sent to the president of
the republic for the final assent. In March and April 1972, the sentence was sent to parliament and
in both readings the sentence had been overwhelmingly approved by attending MP's. During the voting,
politicians such as İsmet İnönü and Bülent Ecevit opposed the sentence, but Süleyman Demirel
lobbied and voted in favor of it.

On May 4, President Cevdet Sunay refused to grant a pardon, after officially consulting the Minister
of Justice and Prime Minister Nihat Erim. The death sentence was carried out by hanging on May 6,
1972, along with the death sentences of Hüseyin İnan and Yusuf Aslan, in the central prison in
Ankara.

His last words: "Long live the People of Turkey's independence, long live the great ideology of
Marxist-Leninism, long live the Turkish and Kurdish People's struggle for independence, damn
imperialism"; his last wish was to drink tea and listen to Concierto de Aranjuez, Joaquin Rodrigo's
guitar concerto.

AFTERMATH

Despite their final wishes for it to be so, none of those who were executed on May 6, 1972 were
buried alongside Taylan Özgür, in Ankara.
In 1980, ex-Prime Minister Nihat Erim was assassinated as revenge for the execution by Devrimci
Sol.

HİS LAST LETTER

FATHER,
WHEN YOU RECEİVE THİS LETTER I WİLL NO LONGER BE WİTH YOU. I KNOW YOU WİLL BE İN GRİEF EVEN
İF I TELL YOU NOT TO BE. BUT I WANT YOU TO STAY İN SOLİDİTY; PEOPLE ARE BORN, THEY GROW, LİVE
AND DİE. IT İS NOT İMPORTANT TO LİVE LONG BUT TO ACCOMPLİSH MUCH WHİLE LİVİNG. THAT'S WHY I
DON'T MİND LEAVİNG EARLY. IN ADDİTİON, MY FRİENDS WHO LEFT BEFORE ME HAVE NEVER HESİTATED TO
DİE. BE SURE, I WİLL NOT, NEİTHER; YOUR SON İS NOT FEEBLE NOR HELPLESS İN THE FACE OF DEATH. HE
CHOSE THİS PATH KNOWİNGLY AND HE KNEW THİS WOULD BE HİS END. WE MAY DİFFER İN OUR OPİNİONS
BUT I THİNK YOU MAY UNDERSTAND ME. NOT ONLY YOU, BUT ALSO THE KURDİSH AND TURKİSH PEOPLE OF
TURKEY, I BELİEVE WİLL UNDERSTAND. I GAVE THE NECESSARY İNSTRUCTİONS FOR MY FUNERAL TO MY
LAWYERS. I WİLL ALSO SEND THEM TO THE ATTORNEY. I WANT TO BE BURİED NEXT TO MY BELOVED FRİEND,
TAYLAN ÖZGÜR, WHO DİED İN ANKARA İN 1969. HENCE, DO NOT TAKE MY FUNERAL TO ISTANBUL. IT FALLS
ON YOU TO COMFORT MY MOTHER. I AM LEAVİNG MY BOOKS TO MY LİTTLE BROTHER. TAKE CARE OF HİM
ESPECİALLY. I WANT HİM TO BE A SCİENTİST; LET HİM STUDY SCİENCE, LET HİM NOT FORGET STUDYİNG
SCİENCE İS A HUMANİTARİAN SERVİCE AFTER ALL. AT THİS LAST MOMENT, I EXPRESS THAT I DON'T
REGRET WHAT I HAVE DONE AND THAT I EMBRACE YOU, MY MOTHER AND MY YOUNGER AND ELDER BROTHERS WİTH
ALL THE PASSİON OF REVOLUTİONİSM.

YOUR SON, DENİZ GEZMİŞ.(BOOK: GÜLÜNÜN SOLDUĞU AKŞAM, AUTHOR: ERDAL ÖZ)


------------------------------------------------------------------------


DENİZ GEZMİŞ, (D. 27 ŞUBAT 1947, AYAŞ-ANKARA – Ö. 6 MAYIS 1972, ANKARA). THKO KURUCUSU.

HAYATI

1965'ten sonra, Türkiye'de gelişen gençlik hareketinin en önemli önderlerinden ve Türkiye Halk
Kurtuluş Ordusu (THKO)'nun kurucu ve yöneticilerinden Deniz Gezmiş, 27 Şubat 1947'de Ankara'nın
Ayaş ilçesinde doğdu. Öğretmen bir ailenin çocuğu olması sebebiyle ilk ve ortaöğrenimini
Sivas'da, liseyi İstanbul'da okudu. Gezmiş, henüz lise öğrencisiyken sol düşünceyle
tanıştı ve kendini dönemin eylemleri içinde buldu. 1965'de Türkiye İşçi Partisi (TİP)'nin
Üsküdar ilçe başkanlığına üye oldu. İlk kez 31 Ağustos 1966'da Ankara'dan İstanbul'a
yürüyen Çorum Belediyesi temizlik işçilerinin Taksim Anıtı'na çelenk koymaları sırasında
işçileri destekleyen ve Türk-İş yöneticilerini protesto eden gösteri sırasında gözaltına
alındı.

7 Kasım 1966'da İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesine girdi. Ardından 19 Ocak 1967'de
Türkiye Milli Talebe Federasyonu (TMTF) binasının yedd-i emine verilmesi sırasında çıkan
olaylarda yakalandı ve bir gün sonra iki arkadaşıyla çıkarıldığı mahkeme tarafından
serbest bırakıldı. 22 Kasım 1967'de öğrenci örgütlerinin düzenlediği Kıbrıs Mitingi
sırasında Aşık İhsani ile birlikte ABD bayrağını yaktıkları gerekçesi ile gözaltına
alınıp daha sonra serbest bırakılan Deniz Gezmiş, Hukuk Fakültesi'nde birlikte okuduğu
arkadaşlarıyla birlikte 30 Ocak 1968'de Devrimci Hukuklular Örgütünü kurdu. 7 Mart 1968'de
İÜ Fen Fakültesi konferans salonunda düzenlenen AIESEC genel kurul toplantısında konuşma
yapan Devlet Bakanı Seyfi Öztürk'ü protesto ettiği için tutuklandı. 2 Mayıs'a kadar tutuklu
kalan Gezmiş, 30 Mayıs'ta 6. Filo'yu protesto ettiği için yargılandı ve beraat etti. Öğrenci
eylemleri içinde etkinliği giderek artan Deniz Gezmiş, 12 Haziran 1968'de İstanbul
Üniversitesi'nin işgal edilmesinde önderlik etti. İşgal Konseyi adına İÜ Senatosu ile
Baltalimanı'nda yapılan görüşmelere katılan öğrenci heyetinin içinde yer aldı; öğrenci
haklarının elde edilip işgalin sona erdirilmesinde etkili oldu. İşgalden kısa bir süre sonra
İstanbul'a gelen 6. Filo'yu protesto eylemlerinde yer alan Gezmiş, 30 Temmuz'da bu eylemlerden
dolayı tutuklandı ve 20 Eylül'de serbest bırakıldı.

TİP içinde yoğunlaşarak, ayrılıklara ve tartışmalara yol açan ideolojik sorunlarda Milli
Demokratik Devrim (MDD) görüşünü benimseyen Deniz Gezmiş, bu görüşün özellikle devrimci
öğrenciler arasında yayılmasında etkili oldu. Ekim 1968'de eylemlerde birlikte olduğu Cihan
Alptekin, Mustafa İlker Gürkan, Mustafa Lütfi Kıyıcı, Cevat Ercişli, M. Mehdi Beşpınar,
Selahattin Okur, Saim Kurul ve Ömer Erim Süerkan'la birlikte Devrimci Öğrenci Birliği (DÖB)'ni
kurdu. 1 Kasım 1968'de TMGT (Türkiye Milli Gençlik Teşkilatı) , AÜTB, ODTÜÖB ve DÖB'ün
başlattığı Samsun'dan Ankara'ya Mustafa Kemal Yürüyüşü'nü düzenledi. Ardından 28 Kasım
1968'de ABD büyükelçisi Kommer'in gelişi sırasında Yeşilköy Havaalanı'nda düzenlenen
protesto gösterileri nedeniyle tutuklandı ve bir süre sonra serbest bırakıldı.

İstanbul Üniversitesi'nde sağcı güçlerin 16 Mart 1969'da girişmiş olduğu hareketlere
öğrenci kitlesiyle birlikte karşı koyan Gezmiş, bu eylemi gerekçe gösterilerek 19 Mart'ta
yeniden tutuklanarak 3 Nisan'a kadar hapis yattı. Ardından 31 Mayıs 1969'da İÜ Hukuk Fakültesi
öğrencilerinin, reform tasarısının gerçekleşmemesini protesto için giriştikleri işgale
önderlik etti. Üniversitenin kapatılıp, polise teslim edilmesi nedeniyle çıkan çatışmalarda
yaralandı. Hakkında gıyabi tutuklama kararı olmasına rağmen hastaneden kaçan Gezmiş,
Haziran'ın sonunda Filistin'e gitti. Filistin'e gitmeden önce 23 Haziran 1969'da TMGT'nin
topladığı 1. Devrimci Milliyetçi Gençlik Kurultayı'na kendisi gibi haklarında tutuklama
kararı olan FKF Genel Başkanı Yusuf Küpeli ile birlikte bir mücadele programı gönderdi.
Eylül'e kadar Filistin'de gerilla kamplarında kalan Deniz Gezmiş,1 Eylül 1969'da, 10 Haziran'da
"üniversiteyi işgal" ettiği gerekçesiyle Hukuk Fakültesi'nden ihraç edildi. Hakkında
tutuklama kararının olduğu bu dönemde gazetecilere gizlendiği yerden demeçler verdi. 23 Eylül
1969'da Hukuk Fakültesi'nde olduğu sırada haber verilen polislerin de fakülteye gelmesi üzerine
teslim olan Gezmiş, 25 Kasım'da serbest bırakıldı.

Ancak Yıldız Devlet ve Mühendislik Akademisi'nde Battal Mehetoğlu'nun sağcılar tarafından
öldürülmesinden sonra okulda yapılan aramada, ele geçirilen dürbünlü bir tüfeğin Gezmiş'e
ait olduğu öne sürülerek hakkında yeniden tutuklama kararı alındı. 20 Aralık 1969'da
yakalanan Gezmiş, kendisiyle birlikte tutuklanan Cihan Alptekin'le birlikte 18 Eylül 1970'e kadar
tutuklu kaldı. Bundan sonra öğrenci eylemlerinden uzaklaşarak, mücadelesini değişik alanlarda
sürdürdü. Sinan Cemgil ve Hüseyin İnan'la birlikte THKO'yu kurdu. 11 Ocak 1971'de THKO adına
Ankara İş Bankası Emek Şubesi'nin soygununu gerçekleştirenler arasında yer aldı. 4 Mart
1971'de dört ABD'li erin Balgat'taki Tuslog Tesisleri'nden kaçırılması eyleminde de bulundu.
Kaçırılan erler daha sonra serbest bırakıldı.

EYLEMLERİ

 İstanbul Üniversitesi'nin 12 Haziran 1968'de devrimcilerin eline geçmesine önderlik
etti. İşgal konseyi adına üniversite senatosu ile Baltalimanı'nda yapılan görüşmelere
katılan öğrenci heyetinin içinde yer aldı.
 1 Kasım 1968'de TMGT, AÜTB, ODTÜÖB ve DÖB'ün başlattığı Samsun'dan
Ankara'ya Mustafa Kemal Yürüyüşü'nü düzenledi.
 11 Ocak 1971'de THKO adına Ankara İş Bankası Emek Şubesi'nin soygununu
gerçekleştirenler arasında yer aldı.
 4 Mart 1971'de Ankara'daki Balgat Amerikan Üssü'nden dört ABD'li erin kaçırılması
eyleminde bulundu. Bu eylemden sonra, Sivas'ın Gemerek ilçesi girişinde yakalandı.

YAKALANIŞI VE İDAM EDİLİŞİ

12 Mart darbesinin ilk günlerinde Yusuf Aslan ile birlikte Sivas'a gitmekte iken motorsikletleri
bozuldu. Bir ihbar sonucu polislerin gelmesi üzerine çıkan çatışmada Aslan ile birbirlerini
kaybettiler. Aslan o esnada, Gezmiş ise 16 Mart 1971 salı günü Sivas'ın Gemerek ilçesinde
yakalandı ve Kayseri'ye getirildi. Buradan Ankara'ya zamanın İçişleri Bakanı Haldun
Menteşoğlu'nun makamına götürüldü.

Mahkemesi 16 Temmuz 1971 günü Altındağ Veteriner Okulu binası'nda Tuğgeneral Ali Elverdi
başkanlığında Baki Tuğ savcılığında Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 no'lu
Mahkemesi'nde başladı ve 9 Ekim 1971 günü bitti. Deniz ve arkadaşları 16 Temmuz 1971'de
başlayan THKO-1 Davası'nda TCK'nin 146. maddesini ihlal ettiği gerekçesiyle, 9 Ekim 1971'de idam
cezasına çarptırıldı.

İdam cezaları o zamanlar senato tarafında onaylanmak zorundaydı. İsmet İnönü "siyasi suçlar
idamla cezalandırılmamalıdır" diyerek Bülent Ecevit ile birlikte red oyu kullanır. AP genel
başkanı Süleyman Demirel ise infazdan yana oy kullanır. Cumhurbaşkanı Cevdet Sunay ise
idamları onaylayarak özür dilemeyi reddeder.

Yusuf Aslan ve Hüseyin İnan ile birlikte 6 Mayıs 1972 tarihinde, gece 1:00-3:00 arası, Ankara
Merkez Kapalı Cezaevi'nde idam edildi. İdama giderken imam istemedikleri bilinmektedir, fakat
definlerinde bir imam bulunmuştur.

SON İSTEĞİ HAKKINDAKİ İDDİALAR

Deniz Gezmiş ve arkadaşlarının idam edilmeden önce son istekleri üzerine farklı iddialar
vardır:

Örneğin; Deniz Gezmiş'in Joaquín Rodrigo'nun Aranjuez konçertosunu (muhtemelen Adagio'sunu)
dinlemek ve bir bardak demli çay içmek istediği söylenir. Yazar Erdal Öz'ün Gezmiş'le
yaptığı görüşmelerde tuttuğu ve Gülünün Solduğu Akşam eserinde bulunan notlara göre
Gezmiş idamını bu şekilde düşünmüştür. Fakat yine aynı eserde bulunan notlara göre
avukatının anlattığı idam anında bu istek geçmemektedir.

Bir başka iddiada ise son isteği sorulduğunda idamını kendi gerçekleştirmek istemiş ve tam
idam edileceği sırada altındaki tabureyi kendi itmemiştir. Öz'ün eserindeki avukat notlarında
bu da geçmemektedir. Aksine son sözleri olan "Yaşasın tam bağımsız Türkiye! Yaşasın
Marksizm-Leninizm! Yaşasın Türk ve Kürt halklarının kardeşliği!! Yaşasın işçiler,
köylüler! Kahrolsun Emperyalizm!" şeklinde bağırırken taburesine vurulmuş ve "emperyalizm"
kelimesinin 'izm'ini söyleyemediği kaydedilmiştir. Yalnız Hüseyin İnan'ın kendi taburesini
tekmelediği belirtilmektedir.

Bir başka iddiada ise idam edilecek olan diğer iki arkadaşıyla vedalaşmak istediği söylenir.
Hoşçakal Yarın filminde de böyle gösterilmektedir. Fakat bu istek aslında Gezmiş'in değil
Yusuf Aslan'ındır.

İdam kementi boynundan geçirilirken, hücresinden alınıp apar topar darağacına
götürülürken giymesine izin verilmeyen botlarının askerlere bırakılmamasını, ailesinden
birinin almasını istediği doğru değildir. İdama giderken postalları ayaklarındadır, sadece
bağcıklarını bağlamaya fırsatı olmamış ve idamdan önce asıldığında ayaklarından
düşmesin diye görevlilerden birine bağlatmıştır. Yalnız parkasını giymemiş ve öldükten
sonra onun babasına verilmesini istemiştir.

Öz'ün eserindeki avukat notlarına göre, Gezmiş'in son istekleri, avukatlarının idamı
gözlemleyip sonraki kuşaklara "doğru" anlatmaları, cezaevindeki devrimci arkadaşlarını onun
adına "tek tek öpmeleri", 1969'da öldürülen devrimci arkadaşları Mustafa Taylan Özgür'ün
yanına gömülmeleri ve cezaevindeki parkasının ailesine verilmesi olmuştur. Bir başka iddia
ise Deniz Gezmiş'in ölen arkadaşının yanına gömülmek istemesidir. Tabi bu isteğinin
gerçekleşmediği kanıtlanmıştır.

ÖLMEDEN ÖNCE AİLESİNE YAZDIĞI MEKTUPLAR

BABA,
MEKTUP ELİNİZE GEÇTİĞİNDE BEN ARANIZDAN AYRILMIŞ BULUNUYORUM. BEN NE KADAR ÜZÜLMEYİN
DERSEM YİNE DE ÜZÜLECEĞİNİZİ BİLİYORUM. FAKAT BU DURUMU METANETLE KARŞILAMANI İSTİYORUM,
İNSANLAR DOĞAR, BÜYÜR, YAŞAR, ÖLÜRLER, ÖNEMLİ OLAN ÇOK FAZLA YAŞAMAK DEĞİL, YAŞADIĞI
SÜRE İÇİNDE FAZLA ŞEYLER YAPABİLMEKTİR. BU NEDENLE BEN ERKEN GİTMEYİ NORMAL KARŞILIYORUM.
VE KALDI Kİ BENDEN EVVEL GİDEN ARKADAŞLARIM HİÇBİR ZAMAN ÖLÜM KARŞISINDA TEREDDÜT
ETMEMİŞLERDİR. BENİM DE DÜŞMEYECEĞİMDEN ŞÜPHEN OLMASIN, OĞLUN, ÖLÜM KARŞISINDA ACİZ
VE ÇARESİZ KALMIŞ DEĞİLDİR, O BU YOLA BİLEREK GİRDİ VE SONUNUN DA BU OLDUĞUNU BİLİYORDU.
SENİNLE DÜŞÜNCELERİMİZ AYRI AMA BENİ ANLAYACAĞINI TAHMİN EDİYORUM. SADECE SENİN DEĞİL
TÜRKİYE'DE YAŞAYAN TÜRK HALKININ DA ANLAYACAĞINA İNANIYORUM. CENAZEM İÇİN AVUKATLARIMA
GEREKLİ TALİMATI VERDİM. AYRICA SAVCIYA DA BİLDİRECEĞİM. ANKARA'DA 1969'DA ÖLEN ARKADAŞIM
TAYLAN ÖZGÜR'ÜN YANINA GÖMÜLMEK İSTİYORUM. ONUN İÇİN CENAZEMİ İSTANBUL'A GÖTÜRMEYE
KALKMA, ANNEMİ TESELLİ ETMEK SANA DÜŞÜYOR, KİTAPLARIMI KÜÇÜK KARDEŞİME BIRAKIYORUM.
KENDİSİNE ÖZELLİKLE TEMBİH ET. ONUN BİLİM ADAMI OLMASINI İSTİYORUM, BİLİMLE UĞRAŞSIN VE
UNUTMASIN Kİ BİLİMLE UĞRAŞMAK DA BİR YERDE İNSANLIĞA HİZMETTİR, SON ANDA YAPTIKLARIMDAN EN
UFAK PİŞMANLIK DUYMADIĞIMI BELİRTİR, SENİ, ANNEMİ, AĞABEYİMİ VE KARDEŞİMİ
DEVRİMCİLİĞİMİN OLANCA ATEŞİ İLE KUCAKLARIM.
OĞLUN DENİZ GEZMİŞ. MERKEZ CEZAEVİ

SANA BEN HER ZAMAN İÇİN MÜTEŞEKKİRİM. ÇÜNKÜ KEMALİST DÜŞÜNCEYLE YETİŞTİRDİN
BENİ... KÜÇÜKLÜĞÜMDEN BERİ EVDE DEVAMLI KURTULUŞ SAVAŞI ANILARIYLA BÜYÜDÜM. VE O
ZAMANDAN BERİ YABANCILARDAN NEFRET ETTİM. BABA, BİZ TÜRKİYE'NİN İKİNCİ KURTULUŞ
SAVAŞÇILARIYIZ. ELBETTE Kİ HAPİSLERE ATILACAĞIZ, KURŞUNLANACAĞIZ DA... TIPKI BİRİNCİ
KURTULUŞ SAVAŞI'NDA OLDUĞU GİBİ... AMA BU TOPRAKLAN YABANCILARA BIRAKMAYACAĞIZ. VE BİR GÜN
MUTLAKA YENECEĞİZ ONLARI... DÜŞÜN BABA; BUGÜN HÜKÜMET İŞİNİ, GÜCÜNÜ BIRAKMIŞ
BİZİMLE UĞRAŞIYOR. ÇÜNKÜ BİZDEN BAŞKA GERÇEK MUHALEFET KALMAMIŞ DURUMDA. VE HEPSİ
KEMALİST ÇİZGİDEN SAPMIŞLAR. VE TARİH ÖNÜNDE HÜKÜM GİYMİŞ DURUMDADIRLAR. BİZ ÇOKTAN
ONLARI TARİHİN ÇÖPLÜĞÜNE ATMIŞ DURUMDAYIZ.
28 OCAK 1971 DENİZ GEZMİŞ


Kaynak: http://tr.wikipedia.org